انقلاب آزادی / آزادی انقلاب
نسترن صفایی
- دوره
- ۱۳۹۶
- مکان
- تهران
- برچسب‌های مضمونی
- فضای عمومی و شهریمداخلهبدن، جنسیت و مراقبتمیراث و مکان
معرفی کوتاه پروژه
«انقلاب آزادی / آزادی انقلاب» یک ویدئو پرفورمنس مشارکتی در فضای شهری تهران است. در این اجرا، هنرمند با پوشیدن لباس مشکی، مسیر ده‌کیلومتری بین دو میدان انقلاب و آزادی را پیاده طی می‌کند و برمی‌گردد. او در طول مسیر سینی خرمای نذری در دست دارد و به رهگذران تعارف می‌کند.
واکنش عابران به این رفتار متفاوت است؛ عده‌ای خرما برمی‌دارند و فاتحه می‌خوانند، برخی می‌ایستند تا صحبت کنند، و عده‌ای هم بدون توجه از کنارش رد می‌شوند.
زمینه و بستر اجرا
خیابان انقلاب تا آزادی، مسیری است که نام‌های آن گره‌خورده با حافظه‌ی جمعی، تحولات سیاسی و اعتراضات تاریخی در ایران است. انتخاب دقیق همین مسیر، پرفورمنس را مستقیماً وارد لایه‌ای از تاریخ شهر می‌کند.
اجرا روی یک صحنه‌ی جدا اتفاق نمی‌افتد، بلکه دقیقاً در پیاده‌روها و در میان رفت‌وآمدهای روزمره‌ی مردم اتفاق می‌افتد. شلوغی و خلوتی خیابان، ریتم اجرا را تعیین می‌کند و سینی خرما در نقاط پرتردد زودتر خالی می‌شود. این اثر یکی از دو اثری است که برای مجموعه‌ی «روایت‌های کف خیابان» ساخته شده و ویدیوی ثبت‌شده از آن، در عمل، شکل نهایی و اصلِ اثر هنری به حساب می‌آید.
شکل‌های مشارکت و فرآیند اجرا
این اجرا طی یک روز کامل انجام می‌شود. هنرمند لباس زنانه و روسری مشکی ساده‌ای انتخاب کرده که در خیابان جلب توجه نکند، اما در عین حال یادآور لباس سوگواری است. او کیفی بزرگ پر از خرما به همراه دارد تا به محض خالی شدن سینی، دوباره آن را پر کند.
پایه‌ی مشارکت در این اثر، تعارف کردن رفتاری آشنای فرهنگی است که معمولاً با واکنش مشخصی (برداشتن خرما و خواندن فاتحه) همراه می‌شود. با این حال در این اجرا، هویت فرد متوفی پنهان است و رهگذران بدون آنکه دقیقاً بدانند چه کسی را سوگوارند، وارد یک کنش جمعی از سوگواری می‌شوند. واکنش‌ها، چه گفت‌وگوهای کوتاه و چه بی‌اعتنایی‌ها، همگی بخش‌های جدایی‌ناپذیر این پرفورمنس را تشکیل می‌دهند.
انگیزه‌ها و پرسش‌ها
این اجرا از دل رابطه‌ی دوگانه‌ی هنرمند با تهران — شهری که در آن به دنیا آمده — شکل گرفته است.
انتخاب میدان‌های انقلاب و آزادی پاسخی است به جایگاه آنها در تاریخ و حافظه‌ی جمعی مردم. هنرمند با این اثر این پرسش را مطرح می‌کند که این خیابان‌ها و میدان‌ها که روزگاری نماد تحول و حرکت بوده‌اند، امروز در چه وضعیتی هستند؟ او با این اجرا، سوگواری‌ای را به نمایش می‌گذارد که موضوع اصلی‌اش پنهان است و رهگذرانی که برای فردی نامعین سوگوار می‌شوند، به‌طور غیرمستقیم برای شهر، انقلاب و آزادی سوگوار می‌شوند.
رابطه‌ی من با این شهر سیاه و سفید و خاکستری است. هم عاشقشم هم ازش متنفرم، هم گاهی نسبت به آن کاملاً بی‌تفاوت می‌شوم.
محدودیت‌ها و راهبردها
برای فیلم‌برداری در خیابان نیاز به مجوز بود. به همین منظور، هنرمند طرحی را به مسئولان ارائه داد که در آن روی ارزش‌های سنتی نذری‌دادن تأکید شده بود؛ در غیر این صورت احتمال گرفتن مجوز بسیار کم بود.
پوشش ساده و مشکی نیز برای این انتخاب شد که او در محیط خیابان عادی به نظر برسد. استفاده از خرمای نذری نیز ریسمانی کاملاً آشنا فراهم کرد تا هنرمند بتواند در قالب یک رفتار پذیرفته‌شده، سوگواری نمادین خود را اجرا کند.
گالری
منابع مالی / حامیان
این کار با فیلم‌برداری فرزاد شفایی و تدوین اشکان مصطفی‌لو انجام شد. هیچ بودجه‌ی نهادی برای اجرا وجود نداشت و تمام هزینه‌های آن توسط شخص هنرمند پرداخت شد.
منابع بیشتر
صفحه‌ی پروژه در وب‌سایت هنرمند.
درباره هنرمند
نسترن صفایی متولد ۱۳۶۲ در تهران است. او مدرک کاردانی گرافیک خود را در سال ۱۳۸۳ از دانشگاه سوره دریافت کرد و از سال ۱۳۸۶ عضو انجمن مجسمه‌سازان ایران بوده است. صفایی فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۸۰ آغاز کرده و تاکنون پانزده نمایشگاه انفرادی در ایران، سوئیس و امارات برگزار کرده است. آثار او در بیش از صد نمایشگاه گروهی در کشورهای مختلف جهان به نمایش درآمده و در آرت‌فرهای معتبری در پاریس، بازل، کپنهاگ و ابوظبی ارائه شده است. او دوره‌های اقامت هنری متعددی در سوئیس، آلمان، فرانسه و پرتغال گذرانده و در حال حاضر در استودیوی شخصی‌اش در تهران فعالیت می‌کند.
وب‌سایت: nastaransafaei.com
این مدخل بر اساس مستندات به‌اشتراک‌گذاشته‌شده توسط هنرمند تهیه شده است.