سنگ‌ها

معرفی کوتاه پروژه

«سنگ‌ها» نمایشی سه‌قسمتی از نوید سالجقه است که در سال ۱۳۹۵ ایده‌پردازی شد و در فروردین ۱۳۹۷ در بنیاد لاجوردی اجرا گردید. این سه بخش با نام‌های «گزیدن» (ویدئو)، «بکش و رها کن» (چیدمان تعاملی) و «بازی» (چیدمان اجرایی)، هر کدام مسیر متفاوتی برای رویارویی با یک متریال ثابت را پیشنهاد می‌کردند: سنگ‌هایی که از بستر رودخانه‌های اطراف تهران جمع‌آوری شده بودند. این بخش بیشتر بر چیدمان «بکش و رها کن» تمرکز می‌کند؛ دستگاهی که در آن مخاطب با کشیدن یک دسته‌ی متصل به سیستمی چرخ‌دار می‌توانست سنگ‌ها را به‌صورت عمودی به حرکت درآورد و وزن، جابه‌جایی و صدای برخورد آنها را احساس کند.

زمینه و بستر اجرا

اجرای این کار در بنیاد لاجوردی بیشتر تابع شرایط فیزیکیِ خود اثر بود؛ چرا که چیدمان به فضایی بزرگ با سقف بلند نیاز داشت تا مخاطب بتواند آزادانه در آن حرکت کند. دستگاه «بکش و رها کن» در یک نقطه‌ی پررفت‌وآمد قرار داده شده بود تا دسته‌ی آویزانِ آن، مخاطب را بدون نیاز به راهنمایی‌های معمول به مشارکت دعوت کند. در حقیقت، تنها نشانه‌ی تعاملی بودن کار، همان نام «بکش و رها کن» بود.

انگیزه‌ها و پرسش‌ها

سالجقه «سنگ‌ها» را در امتداد یک دوره‌ی کاری خود قرار می‌دهد که آن را «پدیدارشناسی کارماده» می‌نامد. در این چارچوب، سنگ رودخانه به‌عنوان واحد تجربه انتخاب شد و ایده‌ی اصلی، ساختن نوعی طبیعت ثانوی برای آن بود — وضعیتی که بتوان آن را مرحله‌ای از تحول طبیعی کارماده تلقی کرد:

از این چشم‌انداز، نمایش یک هم‌آوایی، رابطه‌ی صلح‌آمیز با طبیعت و ستایش آن را در نظر داشت. در متن همراه چیدمان «بکش و رها کن»، هنرمند این هم‌آوایی را در قالب مفاهیم بازآوایی (رزوناس) و برهم‌سوارشدن (مدولاسیون) باز می‌کند: زمانی که در گالری بر مخاطب و سنگ‌ها می‌گذرد و فرسایش مصنوعی‌شان را پیش می‌برد، با زمانی که در طبیعت بر رودخانه‌ها می‌گذرد تا سنگ‌ها را کوچک، گرد و به شن بدل کند، قابل بازآوایی قرار می‌گیرد. اگر زمان و نیرویی بی‌پایان برای لغزاندنِ سنگ‌ها روی هم در اختیار داشتیم، تفاوت میان سیستم بسته و سیستم باز طبیعت به صفر می‌رسید.

این نمایش به‌طور کلی، کثرتِ زاویه‌ی دید را پیشنهاد می‌کرد. ساختار سه‌قسمتیِ آن، آن‌طور که هنرمند می‌نویسد، نه یک سه‌گانه‌ی کلاسیک (که در آن قطعه‌ی سوم، دو قطعه‌ی پیشین را ترکیب می‌کند)، بلکه ساختاری شبیه به «باغ گذرگاه‌های هزارپیچ» خورخه لوئیس بورخس بود: هر قطعه گذرگاهی است که از درون یک باغ می‌گذرد و آنها در نوعی هم‌زیستی، در یکدیگر ضرب می‌شوند.

حرکت دادن، ساییدن، روی هم غلتاندن و هر آنچه در نمایش و اجرا بر سنگ‌ها اعمال می‌شد، در مرحله‌ی پیش‌نمایش نیز بر آنها گذشته بود، در بستر رودخانه. اتفاقات در فضای نمایش، تنها ادامه‌ی انسانیِ همان تحول طبیعی بود.

محدودیت‌ها و راهبردها

هنرمند مانع خاصی از قبیل سانسور یا مخالفت‌های نهادی را بیان نکرده است. مشکلات این پروژه عمدتاً ماهیت اقتصادی و اجرایی داشتند.

مجموعه در سال ۱۳۹۵ آماده شد، اما تا سال ۱۳۹۷ فضایی برای ارائه‌ی آن پیدا نشد. پیشنهاد نمایش در بنیاد لاجوردی نیز مشروط بر این بود که اثر در قالب یک همکاری مشترک با یک هنرمند غیرایرانی اجرا شود. این شرط با حضور یک اثر صوتی از لئونی روسلر که در ارتباط با «سنگ‌ها» بود، برآورده شد.

گالری

منابع مالی / حامیان

این نمایش به کیوریتوری امیرعلی قاسمی در بنیاد لاجوردی برپا شد. لئونی روسلر نیز اثری صوتی در مکالمه با «سنگ‌ها» خلق کرد.

این کار کاملاً مستقل و با هزینه‌ی شخصی هنرمند ساخته شد و هیچ‌کدام از افراد درگیر، مبلغی دریافت یا پرداخت نکردند.

منابع بیشتر

امیرعلی قاسمی، «سنگ‌ها؛ یک مکالمه از راه دور»، کاتالوگ نمایش، بنیاد لاجوردی، ۱۳۹۷.

نوید سالجقه، در جستجوی بوطیقای فاصله، ۱۴۰۰ (شامل نقدی کوتاه درباره‌ی سنگ‌ها).

درباره هنرمند

نوید سالجقه هنرمند، معمار، طراح نور و نویسنده است که در زمان اجرای «سنگ‌ها» بر روی مفهوم «پدیدارشناسی کارماده» تمرکز داشته است. او دانش‌آموخته‌ی معماری و طراحی شهری در تهران، مارسی و پاریس است و از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۳ در فرانسه به فعالیت‌های معماری و طراحی شهری مشغول بوده است.

او کار هنری خود را از اوایل دهه‌ی هشتاد آغاز کرد و همواره به دنبال ابداع روش‌های جدید در ترکیب چیدمان‌ها بوده است. آثار او معمولاً ریشه در اشیای یافته‌شده، خاطرات و ارتباط با تاریخ دارند و او با تغییردادن موضعیت اولیه‌ی مواد، به فرم‌های تازه‌ای دست می‌یابد.

در کارهای او، تغییر و تحول یک ماده اهمیت بیشتری از دست‌یابی به یک فرم ثابت دارد و عنصر «تکرار» بخش جدایی‌ناپذیری از سبک هنری اوست.

وب‌سایت: navidsalajegheh.tumblr.com