کتاب‌خوانی در پارک سنندج

معرفی کوتاه پروژه

پروژهٔ «کتاب‌خوانی» یک تجربهٔ مشارکتی در فضای عمومی شهری بود که با هدف ایجاد یک بستر جمعی سادهٔ برای مطالعه شکل گرفت. این پروژه از طریق یک فراخوان عمومی، از شهروندان دعوت می‌کرد تا عصرهای یکشنبه کتابی همراه خود بیاورند و به مدت دو ساعت در سکوت در پارک مطالعه کنند. هیچ موضوع مشخص، کتاب از پیش تعیین‌شده یا راهنمای محتوایی وجود نداشت و انتخاب کتاب کاملاً بر عهدهٔ هر فرد بود. از همان نخستین جلسه، تعداد قابل‌توجهی از شهروندان در پروژه مشارکت کردند و فضای پارک به‌تدریج به مکانی متفاوت از کارکرد روزمرهٔ خود بدل شد — فضایی پر از سکوت، تمرکز و تجربهٔ مشترک. با ادامهٔ جلسات، حضور خانواده‌ها و کودکان برجسته‌تر شد و پروژه از یک کنش هنری ساده به تجربه‌ای اجتماعی و فرهنگی تبدیل شد که در آن مرز میان هنرمند، مخاطب و اجرا از میان رفت.

زمینه و بستر اجرا

این پروژه در یک فضای عمومی شهری اجرا شد. انتخاب پارک آی‌تی سنندج آگاهانه و بر پایهٔ بافت خاص این منطقه بود. شهرداری سنندج ساختمانی را در این پارک در سال ۱۳۹۴ به‌عنوان کتابخانهٔ عمومی افتتاح کرده بود، اما این ساختمان هرگز به بهره‌برداری نرسید و متروک باقی ماند. در کنار این مسئله، آمار رسمی که میانگین سرانهٔ مطالعه در ایران را ۱۲ تا ۱۵ دقیقه در روز نشان می‌داد، همراه با دسترسی محدود فضاهای فرهنگی رسمی به مخاطب، گروه را به سازمان‌دهی یک مداخلهٔ فرهنگی در فضایی عامه‌پسند، در دسترس و غیرنخبه‌گرا سوق داد. پارک، به‌عنوان محیطی رایگان، برابر و روزمره، امکان حضور طبقات اجتماعی گوناگون و شکل‌گیری مشارکت جمعی را فراهم می‌کرد.

انگیزه‌ها و پرسش‌ها

انگیزهٔ اصلی پروژه از سرانهٔ پایین مطالعه در ایران سرچشمه می‌گرفت. سازمان‌دهندگان به‌دنبال ایجاد مداخله‌ای ساده اما مؤثر بودند که بتواند: فرهنگ مطالعه را تقویت کند، فعالیت‌های فرهنگی را به فضای عمومی بازگرداند، و لحظات مشترکی از تمرکز، آرامش و تجربهٔ جمعی خلق کند. پروژه این پرسش را مطرح می‌کرد که آیا می‌توان بدون برنامه‌ریزی پیچیده، نهادهای رسمی یا راهنمای محتوایی، صرفاً با برپایی یک موقعیت ساده، تجربه‌ای فرهنگی و جمعی خلق کرد. همچنین می‌پرسید که مطالعه، وقتی از کنشی انفرادی به کنشی جمعی تغییر می‌کند، چه کیفیت‌های تازه‌ای می‌یابد.

محدودیت‌ها و راهبردها

پروژه با محدودیت‌های نهادی و امنیتی مواجه شد. پس از چند جلسه، فضای پارک به‌تدریج تحت نظارت مأموران امنیتی قرار گرفت و در آخرین یکشنبهٔ تیرماه، افسران پلیس از مردم خواستند که دیگر گرد هم نیایند. این مداخله، ادامهٔ جلسات در پارک را ناممکن کرد. راهبرد گروه برای تداوم پروژه، تأکید بر سکوت، سادگی و پرهیز از هرگونه شعار یا نمادی بود که ممکن بود پروژه را سیاسی جلوه دهد. با این حال، این محدودیت‌ها امکان ادامهٔ پروژه در پارک را از میان برد. بعدتر، مقامات شهرداری پیشنهاد دادند که ساختمان متروکهٔ پارک به کتابخانه تبدیل شود، اما گروه برای حفظ استقلال پروژه و پرهیز از وابستگی به نهادها، از ورود به این همکاری خودداری کرد.

گالری

منابع مالی / حامیان

همکاران / نهادهای مشارکت‌کننده: پروژه به‌صورت مستقل و بدون هیچ همکاری نهادی اجرا شد.

حامیان مالی: پروژه بدون حمایت مالی و با تکیه بر مشارکت داوطلبانه برگزار شد.

درباره هنرمند

«سن‌آرت» کلکتیوی از هنرمندان مستقل است، شامل شیلان برهانی، آرش زمان و شیما فرهادی، که فعالیت‌هایشان در حوزهٔ هنر مشارکتی، هنر اجتماعی و مداخله در فضای عمومی شکل می‌گیرد. این گروه بر تجربه‌های جمعی و خلق لحظات مشترک میان هنرمندان و مخاطب تمرکز دارد. پروژهٔ «کتاب‌خوانی» یکی از نخستین تجربه‌های عمومی این رویکرد بود.

وب‌سایت/تلگرام: shilanborhani.com